SYSTEM LOSS SA SINGIL SA KURYENTE: HANGGANG KAILAN DAPAT PASANIN NG KONSUMER?

Sa gitna ng patuloy na pagtaas ng presyo ng mga pangunahing bilihin at serbisyo, isa sa mga usaping muling nabigyang-pansin ang system loss charge na bahagi ng buwanang singil sa kuryente.

Sa kaniyang State of the Nation Address (SONA), nanawagan si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na repasuhin ng Kongreso ang Electric Power Industry Reform Act (EPIRA) of 2001, kabilang ang mga probisyon na may epekto sa electricity rates at mga singil na ipinapasa sa consumers.

Ano ang system loss?

Ang system loss ay tumutukoy sa kuryenteng nawawala habang ipinapadala at ipinapamahagi ito bago makarating sa metro ng consumer. Kabilang dito ang mga technical loss at iba pang uri ng loss na kinikilala sa ilalim ng umiiral na regulasyon.

May mga lehitimong gastos sa pagpapatakbo at pagpapanatili ng electrical system. Ngunit para sa consumer, nananatiling mahalagang tanong:

Hanggang saan dapat pasanin ng ordinaryong mamamayan ang gastos sa kuryenteng hindi naman niya aktuwal na nakonsumo?

Hindi naman nangangahulugang walang karapatan ang mga distribution utility na mabawi ang lehitimong gastos sa operasyon. Ngunit dapat ding tiyakin na ang bawat singil ay makatuwiran, malinaw at may sapat na paliwanag.

KONSUMER DAPAT ANG SENTRO

Mataas na ang gastos ng maraming pamilya sa pagkain, transportasyon, pabahay at iba pang pangunahing pangangailangan. Kapag nadagdagan pa ito ng mataas na electricity bill, mas lalo itong nagpapabigat sa household budget.

Para sa mga negosyo, mahalaga rin ang presyo ng kuryente dahil bahagi ito ng kanilang operating costs. Ang mataas na power rates ay maaaring magkaroon ng epekto sa presyo ng produkto, serbisyo at maging sa kakayahan ng mga negosyo na lumikha ng trabaho.

Kaya hindi lamang teknikal na usapin ang system loss. Isa rin itong usapin ng consumer protection, transparency at accountability.

KAILANGAN NG MALINAW NA PAGPAPALIWANAG

Mahalagang papel ang ginagampanan ng Energy Regulatory Commission (ERC) sa pagsusuri at regulasyon ng mga singil sa sektor ng kuryente.

Kung may mga gastos na kinakailangang ipasa sa consumer upang mapanatili ang maaasahang serbisyo, dapat itong maipaliwanag nang malinaw.

Ngunit kung may mga pagkalugi o inefficiency na maaaring mabawasan sa pamamagitan ng modernisasyon, mas mahusay na infrastructure at mas mahigpit na pamamahala, dapat ding pag-aralan kung sino ang nararapat na managot sa mga ito.

Hindi sapat na sabihin na bahagi lamang ito ng bill. Karapatan ng consumer na malaman kung saan napupunta ang kaniyang ibinabayad.

PAANO ANG MGA REFUND?

Dapat ding matutukan ang anumang refund na ipinag-utos o dapat ibalik sa mga consumer ng Meralco.

Kung may halagang kinilalang dapat ibalik sa mga customer, nararapat lamang na maipatupad ito nang malinaw at napapanahon.

Sa kasalukuyang presyo ng mga bilihin, bawat pisong maibabalik sa isang pamilya ay may halaga.

PANAHON NA PARA SA REPORMA

Ang panawagang repasuhin ang EPIRA ay hindi dapat mauwi sa simpleng debate kung tatanggalin o pananatilihin ang system loss charge.

Mas mahalagang suriin ang buong sistema ng electricity pricing: makatarungan ba ito, sapat ba ang transparency, at tunay bang napoprotektahan ang consumer?

Mahigit dalawang dekada na ang EPIRA. Nagbago na ang ekonomiya, teknolohiya at pangangailangan ng bansa. Kaya makatuwiran lamang na tanungin kung kailangan nang baguhin ang ilang bahagi ng batas upang umangkop sa kasalukuyang panahon.

Sa huli, hindi dapat maging kalaban ang consumer at ang power industry.

Ang layunin ay dapat isang sistemang sustainable para sa industriya ngunit patas para sa publiko.

Dahil ang kuryente ay hindi na luho. Pangunahing pangangailangan na ito.

At bilang nagbabayad ng bill, simple lang ang hinihingi ng consumer:

Malinaw na singil. Makatarungang presyo. Maaasahang serbisyo. At pananagutan sa bawat pisong ibinabayad.

Dahil ang tunay na tanong ay hindi lamang kung magkano ang binabayaran natin sa kuryente—kundi kung makatarungan ba ang bawat singil na nasa ating bill.

[Akda Nina: Rick Daligdig at Rex Molines]